Wat al langer werd gesignaleerd, wordt nu bevestigd door Koninklijke Metaalunie: het overgrote deel van de Nederlandse industrie profiteert nog niet van de gestegen defensie-uitgaven. Cijfers uit buurlanden als Duitsland en België laten zien dat het anders kan: daar vloeien veel meer orders naar mkb-bedrijven.
“De Nederlandse MKB-maakindustrie beschikt over enorme kennis, precisietechniek en productiecapaciteit. Dat potentieel moeten we veel beter benutten als we Defensie sneller en robuuster willen versterken”, zegt Mark Helder, voorzitter van Koninklijke Metaalunie.
Duitsland en België laten zien dat het ook anders kan
Potentieel van 3.000 leveranciers
Koninklijke Metaalunie en MKB-Nederland hebben samen met Company.info een profiel opgesteld van de 307 directe defensieleveranciers. Daarnaast zijn er nog 490 leveranciers die aan deze first tiers in de defensie-industrie leveren. Deze profielen zijn vervolgens vergeleken met de gegevens van 16.000 andere mkb-maakbedrijven. Daaruit blijkt dat meer dan 3.000 maakbedrijven over de juiste kwalificaties beschikken om in potentie ook aan defensie te leveren. Hun kennis, technologie, productiecapaciteit en kwalificaties komen sterk overeen met die van de huidige defensieleveranciers. Volgens Koninklijke Metaalunie zouden zij daarom snel kunnen instromen in de defensietoeleveringsketens. Desondanks gaan veel opdrachten van Defensie naar buitenlandse leveranciers. De politiek sprak vorig jaar, bij de verhoging van de NAVO-norm, uit dat een aanzienlijk deel van het werk in Nederland moet worden uitgevoerd. Deze bevindingen zijn bovendien niet nieuw. PwC concludeerde vorig jaar in het rapport Mobilizing the Dutch Defense Industry: an analysis of Dutch defense spending and the potential opportunity for the domestic manufacturing industry hetzelfde.
De belemmeringen voor het mkb
In het rapport van Metaalunie en MKB-Nederland worden meerdere redenen genoemd waarom nog niet meer bedrijven profiteren van de hogere defensie-uitgaven. Allereerst ontbreekt het zicht op wat Defensie precies vraagt, waardoor bedrijven niet goed weten waarin zij moeten investeren. Daarnaast constateren de brancheorganisaties dat het ecosysteem gesloten is en een helder aanspreekpunt ontbreekt. Verder zijn aanbestedingsprocedures lang en complex, terwijl in de praktijk de laagste prijs soms zwaarder weegt dan veiligheid, kwaliteit en strategische leveringszekerheid vanuit Nederland. Tot slot is er een gebrek aan voorfinanciering.
66 procent van de alle Duitse inkooporders gaat naar het mkb (maar niet in geld)
En hoe gaat het in het buitenland?
Koninklijke Metaalunie heeft alleen naar de Nederlandse situatie gekeken. Een snelle vergelijking laat echter zien dat het mkb in Duitsland meer profiteert van defensieorders maar dat het ook hier lastig blijft voor mkb-bedrijven om echt te profiteren van de stijgende uitgaven. Cijfers van de inkooporganisatie van de Bundeswehr over 2021 tonen aan dat 66 procent van de 11.700 opdrachten die het Duitse defensie-inkoopbureau BAAINBw dat jaar verstrekte, naar mkb-bedrijven ging. De gemiddelde waarde bedroeg € 2,8 miljoen. De inkooporganisatie verstrekt relatief veel kleinere orders, die voor mkb-ondernemingen beter bereikbaar zijn. Het Duitse mkb slaagt er minder goed in om de grote opdrachten binnen te halen. Dat komt doordat driekwart van de tenders die Europabreed worden uitgeschreven als totaalpakket worden uitgegeven. Daarvoor komen mkb-bedrijven niet in aanmerking, hen rest dan een rol als onderaannemer.
In België is het mkb-bedrijf juist dominant
In België is de situatie in sommige opzichten vergelijkbaar met die in Nederland, maar met dit verschil dat er een sterke nadruk ligt op het mkb als defensiepartner. Uit cijfers uit het rapport Belgische Defensie Technologie en Industriële Basis (VUB en KMS) blijkt dat er ongeveer 900 entiteiten actief zijn in de brede defensie- en veiligheidssector. De economische impact wordt geschat op € 4 miljard, maar dat bedrag zal in de komende jaren verdubbelen. Tussen de twee derde en 80 procent van de productie wordt geëxporteerd. Opvallend is bovendien dat in België 65 tot 75 procent van de defensiebedrijven uit het mkb bestaat. In Wallonië heeft 75 procent van deze bedrijven minder dan 50 medewerkers. Wallonië is goed voor ongeveer 70 procent van de nationale omzet in de Belgische defensie-industrie.
Voorwaarden veranderen
In het rapport noemen Koninklijke Metaalunie en MKB-Nederland drie belangrijke voorwaarden om meer Nederlandse mkb-maakbedrijven bij Defensie te betrekken. Allereerst moet Defensie duidelijker aangeven welke producten, volumes, kwaliteitseisen en levertijden in de komende jaren nodig zijn. Daarnaast is meer structurele samenwerking nodig tussen Defensie en het bedrijfsleven, bijvoorbeeld via een duidelijk aanspreekpunt voor bedrijven. Tot slot vragen beide organisaties om meer investeringszekerheid, zodat bedrijven kunnen investeren in capaciteit, innovatie, digitalisering, certificering en vakmensen.
