De Fabriek van de Toekomst die 22 FPT-leden live demonstreren op de TechniShow, heeft een bittere noodzaak. Sinds 2018 is de productie in de Nederlandse metaalbewerking gekrompen. De concurrentiepositie ten opzichte van het buitenland verzwakt. Er wordt steeds meer buiten Europa geproduceerd, zowel in de verspaning als plaatbewerking, terwijl de hoeveelheid werk toeneemt. Bedrijven moeten echt stappen zetten op het vlak van automatisering en digitalisering om in de toekomst relevant te blijven in de internationale markt.
De Nederlandse metaalindustrie bevindt zich in een storm die ondernemers misschien liever negeren, maar de cijfers liegen niet. De markt voor metaalbewerking in Nederland is sinds 2018 met maar liefst 20 procent gekrompen. En 2018 is nog verder voor de topjaren in de verspaning, rond 2022.Eric Spikmans, directeur MCB Nederland, wond er tijdens de discussie rond de presentatie van de Fabriek van de Toekomst geen doekjes om. De metaalleverancier ziet dat er steeds meer buiten Nederland en buiten Europa wordt geproduceerd. “We zien de markt krimpen; er is meer concurrentie uit Azië. De verandering is echt nodig.”
Nederlandse markt voor metaalbewerking krimpt met 20%
Europa neemt de verkeerde maatregelen
Volgens Spikmans wordt onze concurrentiepositie buiten Europa alleen maar zwakker, mede door Europese maatregelen die de industrie niet de juiste ondersteuning bieden. Tegelijkertijd ziet hij dat klanten van metaalbedrijven weer zelf gaan produceren, vooral in de plaatbewerking. Ze kopen goedkope Aziatische machines en halen een stuk van de productie terug in huis. Toch blijft hij kansen zien. “We lopen in Nederland echt voor in Europa. Ik zie de Fabriek van de Toekomst als een middel om de concurrentiepositie in Europa te versterken.”
De Fabriek van de Toekomst is geen futuristisch vergezicht meer voor de happy few, maar een bittere noodzaak voor elk MKB-bedrijf dat wil overleven in een wereld van ‘high mix, low volume’.
Het gaat niet langer om alleen die nieuwe machine, maar om de naadloze digitale koppeling tussen alle systemen
Maar wat is de Fabriek van de Toekomst?
Wat die Fabriek van de Toekomst dan precies inhoudt, is voor velen nog een abstract begrip. Filip Tuypens, directeur Fanuc Benelux definieert het als een omgeving die zowel hardwarematig als softwarematig volledig geautomatiseerd is. Het gaat niet langer om alleen die nieuwe machine, maar om de naadloze digitale koppeling tussen alle systemen. Dit is cruciaal in een markt waarin klanten geen duizendtallen van hetzelfde product meer vragen, maar juist een enorme variëteit aan enkelstuks.
High mix Low volume is enorme uitdaging
Paul Coppens, CEO van de Wilvo Groep, benadrukt dat dit ‘high mix, low volume’-model een enorme uitdaging vormt. Waar het produceren van grote series op één machine relatief eenvoudig te organiseren is, vraagt de Nederlandse markt om een constante stroom van wisselende producten die door elkaar heen geproduceerd worden. Hiervoor is automatisering nodig en daar komt het data-vraagstuk bij kijken, zegt Coppens. Wilvo heeft hier veel tijd in geïnvesteerd. Twee jaar geleden zijn alle bedrijven in de groep overgestapt op hetzelfde ERP-pakket. “Dat heeft veel gebracht in het indirecte proces en ook wel in het directe”, zegt Coppens. Hij ziet echter dat niet alle bedrijven hiervoor capaciteit kunnen vrijmaken. “Maar als je die slag niet maakt, denk ik dat je de boot wel eens kunt gaan missen.”
De pijn zit in het data vraagstuk
Het grootste struikelblok is niet de hardware, maar de data en de integratie daarvan. Koen Mentink, Managing Director bij Hittech Bihca, ziet de transitie als een complexe puzzel waarbij elk stukje een nieuwe stap betekent, die direct rendement oplevert. Alleen, nu moeten deze puzzlestukjes aan elkaar worden geknoopt en dat gaat niet makkelijk. Dit ‘data-vraagstuk’ is waar de echte pijn zit voor het MKB. Ook David Kemps, Sector Banker Industry bij ABN Amro, vindt dat de transformatie niet bij nieuwe machines begint, maar bij data en de inhuur van expertise om die data te ontsluiten. “De kracht is dat je juist bestaande machines met elkaar verbindt,” aldus Kemps, die benadrukt dat dit een proces is van jaren, waarbij een duidelijke strategische koers essentieel is. Hij merkt echter dat veel bedrijven nog steeds ‘bij de fax staan te wachten’ op orders, terwijl de wereld om hen heen digitaal is geworden. Hij vindt overigens dat het zo slecht nog niet gaat, alhoewel hij wel waarschuwingsvlaggen ziet: zoals het groeiende aanbod van veilinghuizen, sterke stijging van de beheerslasten en een grote groep babyboomers die komende jaren gaat stoppen, maar geen opvolging heeft en geen managementteam dat de noodzakelijke digitale transitie kan dragen. Schaalvergroting blijft in zijn visie gaande.
De vakman van de toekomst staat niet meer met de handen aan de machine, maar fungeert als een ‘orchestrator’
Er zijn geen verspaners meer
Er is nog een andere reden waarom digitalisering zo belangrijk is. De metaalindustrie heeft een hardnekkig imago-probleem: het werk aan de machine wordt nog te vaak gezien als ‘vies’ of laaggeschoold. Koen Mentink observeert met lede ogen dat jongeren massaal kiezen voor hippe titels als ‘software designer’ of ‘gymnastiekleraar’(dat heet ongetwijfeld anders), terwijl de vakmensen in de verspanning verdwijnen. “We vinden simpelweg geen verspanners meer, wat de noodzaak voor automatisering alleen maar vergroot.” Hij ziet de generatie die nu computer games bouwt de maakindustrie in rollen als we het imago kunnen verbeteren. “Die moeten wij werk kunnen geven en als dat gebeurt, zie ik op korte termijn het voordeel dat je meer kunt produceren.” Paul Coppens ziet hierin een fundamentele verschuiving van de rol van de werknemer: de vakman van de toekomst staat niet meer met de handen aan de machine, maar fungeert als een ‘orchestrator’ die zijn digitale orkest aan de gang houdt. Dit vereist echter een heel ander type scholing. Opleiden wordt belangrijker. John Koonings van DMG Mori Nederland verbaast zich erover dat ondernemers moeiteloos tonnen investeren in een machine, maar struikelen over de kosten van een noodzakelijke opleiding. “Ik geef de sleutels van mijn auto ook niet aan iemand die net zijn rijbewijs heeft,” stelt hij scherp vast.
Lees in Solutions Magazine welke technologieën geïntegreerd zijn in de Fabriek van de Toekomst
Van 8 uur naar 24 uur productie
De technologie om deze uitdagingen het hoofd te bieden, is al aanwezig en wordt op de TechniShow tastbaar gemaakt in de Fabriek van de Toekomst. Discussieleider Jeroen Broekhuijsen, CTO Smart Industry bij TNO, merkt op dat toch eigenlijk elke ondernemer blij moet zijn als hij de productiviteit met een factor 3 kan vergroten. Van 8 uur produceren op een dag naar 24 uur, met dezelfde machines en dezelfde software. Paul Coppens (Wilvo) denkt inderdaad dat geen enkele ondernemer in de maakindustrie daar nee tegen zet. Maar om het daadwerkelijk waar te maken, is een uitdaging. “Als je kijkt naar het automatiseren van het directe proces gaat het om de volwassenheid van het proces; om de vraag hoe stabiel is je proces in een high mix low volume omgeving?” Daar is een slag te winnen, maar hij ziet een hele generatie mkb-ondernemers die de digitale expertise missen. Hij ziet dat ook in de bedrijven die Wilvo aan de groep heeft toegevoegd: de digitalisering staat op een te laag niveau. “De volwassenheid op dat vlak is gewoon nog niet aanwezig.”
De brownfield fabriek ombouwen
Filip Tuypens (Fanuc) wijst terecht op een voor het mkb belangrijk punt: deze bedrijven kunnen niet miljoenen euro’s investeren in een compleet nieuwe, gedigitaliseerde fabriek. Zij moeten hun bestaande productiemiddelen verbinden en het proces digitaliseren. “Het verspanen kennen ze, dat is historisch aanwezig. Maar het is vooral dat digitale, dat IT-stuk, dat we op één of andere manier gaan moeten binnenrollen.” Precies wat de 22 FPT-leden met hun Fabriek van de Toekomst tonen: 50 technologieën van uiteenlopende leveranciers zijn geïntegreerd tot één geheel.
Grotere rol van AI
Kijkend naar de nabije toekomst, zien de experts een nog grotere rol voor Artificial Intelligence (AI) weggelegd. Filip Tuypens spreekt over ‘Physical AI’, waarbij computer vision-systemen niet langer dagenlang getraind hoeven te worden, maar op basis van CAD-tekeningen automatisch producten kunnen herkennen en processen kunnen aansturen. Dit zal de insteltijden voor machines drastisch verkorten en automatisering voor kleine series nog rendabeler maken. Ook de integratie van technieken zoals 3D-printen in de reguliere productielijn zal de komende jaren een vlucht nemen. De snelheid van deze ontwikkelingen is duizelingwekkend; voor de ondernemer die nu niet instapt, zal de kloof onoverbrugbaar worden.
De 22 FPT-leden tonen op de TechniShow in de Fabriek van de Toekomst (hal 10) hoe je productiemiddelen in een bestaande fabriek digitaal met elkaar verbindt en hoe je vervolgens High Mix Low Volume kunt produceren met minimale inzet van medewerkers. De TechniShow 2026 start 10 maart in de Jaarbeurs Utrecht, hier kun je je aanmelden.
