Dat de toeleveringsketen aan de semiconductorindustrie kraakt, is blijkbaar pas nieuws als een landelijk dagblad daarover schrijft. Wie in de sector werkzaam is, wist dit al lang. Waar de discussie amper over gaat: hoe houden we de hele verspanende sector overeind? De structuur zal echt verstevigd moeten worden. Begin nu eindelijk eens met digitalisering in het MKB-maakbedrijf!
Dat ASML onlangs heeft gezegd voor 2026 een omzet te verwachten die minimaal gelijk is aan die van dit jaar, is eigenlijk al heel positief. Dit betekent dat de rest van de wereld de afnemende vraag uit China – als gevolg van de exportrestricties– omzetmatig gezien weet op te vangen. Naar de toeleverketens toe blijft de chipmachinefabrikant terughoudend, hoor je bij toeleveranciers. Om druk op de prijzen te kunnen houden? ASML wil lagere kosten in de keten.
Elders wordt al over Industrie 5.0 gesproken terwijl we in Nederland Industrie 4.0 nog moeten uitrollen
Te grote afhankelijkheid
Het artikel ‘Omzetstrop bij metaalbewerkers nu ASML minder onderdelen bestelt’, onlangs in het FD, heeft op LinkedIn veel reacties losgemaakt. Opvallend in de reacties is dat velen erop wijzen dat de afhankelijkheid van de sector van één klant erg groot is geworden. Diezelfde conclusie trekken FPT / Nevat en MCB in het op de Precisiebeurs gepresenteerde rapport Kansen voor de Keten | Verspanen in Nederland. Hierin wordt zelfs geschat dat de helft van de omzet in de verspanende industrie in Nederland – direct en indirect – feitelijk toe te schrijven is aan ASML. Dat zou de regio Eindhoven toch nooit meer laten gebeuren?
Totaal scheve verhouding in de sector
Wat in het rapport minstens zoveel vragen zou moeten doen oproepen, is de spreiding in bedrijfsgrootte. Van de 2.200 verspanende bedrijven in Nederland bezit het merendeel minder dan vijf CNC-machines. De meesten zijn jobbers, die vooral leunen op vakmanschap en flexibiliteit. Prima. Veel van deze bedrijven zijn waarschijnlijk buiten de semicontoeleverketens actief zijn. Maar ze voelen de pijn net zozeer doordat er verdringing in de markt plaatsvindt. Iedereen springt op het werk dat er is. Het zijn niet alleen de Tier 1 toeleveranciers die er last van hebben dat de hausse in semicon eve voorbij is. Koninklijke Metaalunie constateerde onlangs in de Economische Barometer al dat in Q3 het bedrijfsresultaat is gedaald met 8%. Het aantal bedrijven dat winst maakt blijft weliswaar stabiel op 46%, maar het aantal MKB-maakbedrijven dat verlies draait stijgt van 13 naar 18%. 29% verwacht dan ook minder te gaan investeren.
Investeren moet maar wie doet het of kan het?
In het rapport wordt gepleit voor uitbreiding van de capaciteit in de verspaning. En om nieuwe markten te bedienen en om straks klaar te zijn als ASML weer gaat bestellen. Dat gaat dus in de huidige omstandigheden niet gebeuren. De systemtoeleveranciers, waarvan er vele in handen zijn van private equity, zullen vasthouden aan hun roadmap, maar de uitvoering ervan vertragen. Hun investeerders zitten er dan wel voor de lange termijn, ze willen ook rendement zien. Ondertussen investeren de Tier 1 suppliers volop in Azië. Je gaat mee met de klant.En alle kleinere en middelgrote toeleveranciers zullen afwachten totdat ze de markt echt zien verbeteren. Voor hen is het zaak te overleven, zeker degenen die na 2020 zijn gestart met veelal geleend geld of geleasde machine.
De gemiste kans: Industrie 4.0 implementatie gemist
Efficiency kan veel hoger
De gemiste kans is dat we in Nederland onvoldoende erin slagen om het potentieel van Industrie 4.0 te vertalen naar concrete toepassingen in de verspanende industrie. De uitrol van MBD stokt, terwijl het de efficiency in de bedrijven zowel als de keten kan verbeteren. Digitalisering van de hele workflow: nog geen dagelijkse kost. AMR’s om de interne logistiek te automatiseren? Je ziet ze amper. Gereedschappen voorinstellen, tooldata via het netwerk naar de machine sturen; naast de machine meten en je meetdata gebruiken om het proces bij te sturen? Dit alles is nog lang geen standaard in de verspaning, terwijl het wel kan. Automatisering staat voor veel (kleinere) bedrijven nog synoniem voor met de robot een machine beladen. Slimme en flexibele automatisering van enkelstuks productie vraagt veel meer. Daarvoor moet je echt aan de slag met Industrie 4.0 oplossingen en AI.
Het eerste risico: shake out
Hadden we daarmee niet de flexibiliteit kunnen realiseren om de cycli van de halfgeleiderindustrie op te kunnen vangen? Hadden banken en leasemaatschappijen niet strenger moeten zijn voor aanvragen voor een nieuwe 5-asser en soepeler voor investeringen in smart industry oplossingen? De halfgeleiderindustrie is altijd cyclisch geweest. Het gevaar dat nu dreigt, is dat een aantal metaalbedrijven het niet gaat redden, ongeacht of ze in de semiconindustrie actief zijn of niet. En dat is nu precies wat de BV Nederland niet kan gebruiken, nu de overheid vindt dat we onafhankelijker moeten worden. Niet elk onderdeel hoeft supernauwkeurig te zijn of extreemclean.
Het tweede risico: de supply chain capaciteit ontbreekt, dus…
Het tweede risico heeft misschien nog wel ernstiger gevolgen op de lange termijn: de semicon toeleveranciers en specialisten vinden nieuwe afzetmarkten en ontwikkelen deze. Wat doen ze straks als de vraag bij ASML weer aantrekt en hun productiviteit is niet fors verbeterd? Geven we de chipmachinefabrikant dan een argument om de supply chain versneld naar Azië te verplaatsen?
Naar een planeconomie?
Kortom: de Nederlandse metaalindustrie heeft zich in een haast onmogelijke positie laten dwingen. En afgelopen week pleitte oud-ASML topman Peter Wennink daar bovenop nog eens voor miljardeninvesteringen in vier kansrijke domeinen en een sterk gecentraliseerde sturing vanuit de overheid om de economische groei naar 1,5% te tillen, à la de Chinese planeconomie? Over hoe we de structuur van de Nederlandse metaalindustrie robuuster kunnen maken en de implementatie van Industrie 4.0 kunnen versnellen, zodat de capaciteit met een factor x toeneemt zonder extra medewerkers en machines, wordt niet gerept. Terwijl de maakindustrie wel de ruggengraad is van een innovatief hightech ecosysteem als we de verdiensten in Nederland willen houden.
Gedreven ondernemers met visie nodig
Terecht zegt FPT/ Nevat in het rapport over de verspaning dat ook het mkb toegang moet krijgen tot digitalisering, AI en autonome productiesystemen. Om de transitie te maken richting smart industry heb je gedreven ondernemers met visie nodig die bovendien in staat zijn te investeren in nieuwe technologie en digitalisering. En een zekere schaalgrootte; als je vijf machines draaiende moet houden, waar haal je dan de tijd en middelen vandaag om alles rondom de productie te digitaliseren? Deze richting zullen we nu versneld op moeten. De online platformen van vandaag geven klanten van de verspaning toegang tot capaciteit elders die snel beschikbaar is en kort op de bal speelt. En dan moeten de nieuwe businessmodellen zoals Manufacturing as a Service nog van de grond komen. Het klinkt misschien niet leuk: maar veel onderdelen kun je op veel plaatsen laten maken. Daarom moet je de structuur van de sector versterken. En begin nu eindelijk met digitalisering. Elders wordt al over Industrie 5.0 gesproken terwijl 4.0 nog niet uitgerold hebben.
