Het rapport Wennink legt de vinger op de zere plek als het gaat waarom het verdienmodel van Nederland op de tocht staat. Het wordt omarmd door een aantal politieke partijen, de grote elektrotechnische bedrijven en tal van lobbyclubs. Toch zijn er ook kritische geluiden. Toekomstige welvaart is inderdaad chef sache, uiteindelijk zijn het mkb-ondernemers en startups die echt innoveren.
De route naar toekomstige welvaart – een sterk Nederland in een relevant Europa, zo luidt de volledige titel van wat kortweg het rapport Wennink wordt genoemd. Het plan van de oud-ASML CEO om de economische groei in Nederland naar minimaal 1,5% aan te jagen, ademt vooral een politiek visiestuk uit waarbij het grootbedrijf een flinke vinger in de pap heeft gehad. De dieper liggende problemen worden niet aangepakt. En een land met zoveel achterstallig onderhoud, kun je niet in één decennium ingrijpend veranderen. Een land is geen onderneming.
Waarom de route uit het rapport Wennink Nederland niet gaat helpen om echt te innoveren
Wat gaat er mis?
De diagnose is helder en kritisch richting de overheid. De Nederlandse economie loopt vast door te dure energie, netcongestie waardoor 14.000 bedrijven in de wachtrij voor een stroomaansluiting staan; het stikstofprobleem; gebrek aan technisch talent; te trage besluitvorming en zo voort. De digitale en fysieke infrastructuur kennen achterstallig onderhoud. Tijd om fors te investeren (tot 2035: €151–187 miljard). Andere sectoren moeten volgens de oud-ASML topman wijken voor een hoog productieve industrie.
De politiek op afstand van miljarden?
Peter Wennink wil snel de randvoorwaarden om te groeien verbeteren en investeren in vier technologische domeinen. In het rapport staan 51 concrete proposities, waarmee bedrijven en kennisinstellingen direct aan de slag kunnen als de randvoorwaarden goed zijn. Het lobbycircuit heeft blijkbaar goed gewerkt. Hij pleit verder voor een Nationale Investeringsbank met een werkkapitaal van €10 tot 20 miljard, net zoveel als het Nationaal Groeifonds (waar hij trouwens vicevoorzitter van is) van Rutte 3 dat door Schoof 1 de nek is omgedraaid. Omdat hij de bui alweer ziet hangen, moet dit nieuwe fonds op afstand van de politiek komen te staan, aldus het advies. Hoe dat in Nederland afloopt is bekend.
Tijdens de verbouwing draai de business verder
Hij wil de trage besluitvorming doorbreken door (tijdelijk) grote bevoegdheden neer te leggen bij een Commissaris Toekomstige Welvaart (benoemd voor zeven jaar en verankerd in de wet), een tijdelijke commissie Toekomstige Welvaart en de minister president. De overheid moet ondertussen terug naar een wendbare rijksdienst die levert. Hij legt daarmee wel heel veel bevoegdheden bij een klein clubje. Gaan jullie verbouwen en laat mij de tent ondertussen leiden?
De politiek ziet de ondernemers als pinautomaat; de samenleving als grootverdieners
Ondernemersklimaat verslechtert
Het onderliggende, veel grotere probleem, is dat alles bij elkaar opgeteld het ondernemersklimaat jaar op jaar verslechtert in Nederland. In werkelijk elk opzicht. Ondernemers hebben er geen zin meer in. Ze kunnen nauwelijks ondernemen laat staan innoveren door de verstikkende (Europese) regelgeving. En als ze succes hebben, zet de samenleving ze weg als grootverdieners; een frame dat instandgehouden wordt door de media. En de politiek ziet ondernemers als de pinautomaat om de zelf veroorzaakte gaten in de begroting te dichten. Het rapport geeft evenmin oplossingen hoe de maakindustrie te versterken, dringend noodzakelijk als we de innovaties in de toekomst in Nederland willen vertalen naar verdiencapaciteit. De arbeidsproductiviteit moet omhoog, zegt Wennink. Helemaal mee eens, maar zorg dan Industrie 4.0 concepten en digitalisering door de hele industrie worden omarmd.
Competitiviteit leidt tot betere innovaties
Ook China laat innovatie aan ondernemers over
De hoogste prioriteit van politiek Den Haag moet zijn zorgen dat ondernemers weer kunnen ondernemen, daar zin in hebben en internationaal kunnen concurreren. Prima om als overheid kansrijke sectoren te definiëren en voor innovaties daarin geld vrij te maken, maar verder moet de overheid niet op de stoel van de onderneming gaan zitten. Dat doet China ook niet: in het vijfjarenplan stelt het land doelen en slaat piketpalen; daarna steunt China ondernemers die in de richting willen innoveren vanuit de gedachte dat competitiviteit tot betere innovaties leidt. Want ondernemers innoveren, niet de overheid.
Europees probleem
Zijn de problemen die Wennink schetst typisch Nederlands? Deels wel, zoals stikstof, deels spelen ze EU-breed. De hele industrie in West-Europa staat onder grote druk. Niet voor niets heeft de Belgische regering afgelopen zomer het platform MAKE 2025-2030 gelanceerd met als doel om de voorwaarden voor de Belgische industrie competitiever te maken. Overigens willen de Belgen dat met een heel andere aanpak bereiken. De focus ligt op het creëren van een gecoördineerd industrieel beleid dat alle bestuursniveaus (federaal, Waals, Vlaams en Brussels) omvat. De strategische aanpak is gericht op het effectief inzetten van federale hefbomen, zoals fiscaliteit, de arbeidsmarkt, administratieve vereenvoudiging en energiekosten.
En in West-Duitsland trekken luiden tal van industriële belangenorganisaties zoals BDI dezer dagen de noodklok. Peter Wennink noemt het behoud van de chemische industrie als cruciaal, maar in Duitsland verkeert de chemische industrie in een existentiële crisis. De hoop bij het aantreden van de regering Merz is bij de ondernemers al lang vervlogen. Dure energie en een enorme bureaucratie zijn ook in Duitsland de boosdoeners. Er is dus blijkbaar een probleem op EU-niveau.
De hoge energieprijzen in Europa zijn enkel het gevolg van politieke keuzes. Net alleen in Nederland, in heel de EU. Stilaan wordt in de EU duidelijk dat de Green Deal de Europese industrie eerder doet krimpen dan groeien. Groene ambities zijn prima, maar doe zoals India en China: zorg eerst dat je voldoende geld verdient om deze transitie te financieren.
Foto’s Pixabay
