De wereld verkeert in een grote chaos. Globalisering loopt op zijn einde; de geopolitieke machtsblokken willen zoveel mogelijk industriële productie in eigen land hebben. Ondertussen zien Europese bedrijven hun concurrentiekracht achteruit hollen door onder andere de hoge energiekosten. En dan is er nog de oorlog in Oekraïne. “Blij dat ik niet in hun schoenen sta”, zegt professor Marc De Vos. Op Machineering zal hij niet alleen het toekomstbeeld schetsen zoals hij dat verwacht, maar tevens handvatten aanreiken voor de risicoanalyse die elke ondernemer moet doen. Ook die van de KMO’s.
Voor Marc De Vos, co-CEO van de denktank Itinera, professor sociaal en Europees recht aan de UGent en auteur van het boek ‘Grootmacht Europa’, is er een tijdperk vóór en na Trump. 2016 is voor hem het kantelpunt. Donald Trump heeft in zijn eerste ambtsperiode de basis gelegd voor zijn America first beleid dat zijn opvolger Jo Biden heeft voortgezet met zijn Inflation Reduction Act en het aanjagen van groene investeringen. Trump versnelt zijn beleid momenteel op een haast maffia-achtige manier. Eveneens kijkend naar de ontwikkelingen in China concludeert Marc De Vos dat het tijdperk van globalisering en trans-Atlantisme voorbij is.
Terwijl China en de VS hun industrie aanjagen, krijgt die in West-Europa rake klappen
De-industrialisatie West-Europa
Terwijl China en de VS hun industrie aanjagen, krijgt die in West-Europa rake klappen. “Feitelijk zien we momenteel de-industrialisering”, stelt De Vos. De productie krimpt. De industrie heeft het steeds moeilijker om competitief te zijn. Dat komt vooral door de gestegen energiekosten na de Russische inval in Oekraïne. Toch vindt Marc De Vos dat we deze hoge energiekosten deels te wijten hebben aan eigen Europees en Belgisch beleid. “We hebben ons te afhankelijk gemaakt van goedkope energie en we dachten ook nog zonder kerncentrales te kunnen. Kijk naar Frankrijk, dat wel in kernenergie is gebleven. Daardoor kan het nu de AI investeringen het land in halen.” Want AI vergt enorme hoeveelheden energie.
Existentiële crisis
Je zou denken dat dit niet de boodschap is voor ondernemers in de metaalindustrie die een machinebeurs bezoeken. Daar gaat het immers om investeringen in vervangingscapaciteit en nieuwe technologie. Waarom zou je dat nog doen als de industrie hier in haar voortbestaan bedreigd is? Marc De Vos denkt namelijk dat de huidige crisis voor sommige industrieën een existentiële is. En korte termijn oplossingen om energie goedkoper te maken, zijn er niet. “Er bestaat geen toverstaf om de gevolgen van de energieschok op te vangen door een alternatief dat kosteneffectief is. We kunnen de kostprijs van de vergroeningsstrategie drukken, we kunnen invoer van producten in Europa met tarieven belasten als we handelsoorlogen willen riskeren, maar we kunnen weinig doen aan de kostprijs van fossiele industrie die men elders goedkoper inkoopt.”
Als we maal zes doen van wat we bij Airbus hebben gedaan, dan komt er wel iets.
– Professor Marc De Vos, Itinera Institute
Risicoanalyse noodzakelijk
De risico’s zijn legio. Niet alleen de hoge energiekosten en de concurrentiepositie. Denk ook aan cybersecurity. “Feitelijk zijn we immers in oorlog.” Of de verschuivingen tussen de machtsblokken. Wat als jouw klant besluit in Amerika te gaan produceren? Daar komt de rest van de chaos nog bij: dreigende importheffingen, oorlog in Oekraïne, dreiging vanuit Rusland, landen die fors meer moeten gaan uitgeven aan defensie. De Vos vindt daarom dat iedere ondernemer in de maakindustrie een risicoanalyse voor zijn bedrijf moet maken. “Anders vaar je blind.” Ook de zaakvoerder van de KMO die enkel aan klanten in België toelevert, moet de risico’s in kaart brengen, bepleit hij. “Er zijn immers weinig maakbedrijven die niet in een geconnecteerde waardeketen zitten. Bekijk de bigger picture op elk niveau en je ziet ongelooflijke veranderingen met een enorme snelheid. Bedrijfsleiders moeten strategisch over hun bedrijf denken en dat vergt een geopolitieke bril.”
Meegesleurd in een orkaan die pijn doet
Een half uur heeft professor De Vos eind maart op Machineering om het grotere plaatje voor de industrie te schetsen. Geen optimistische boodschap, zo te horen? “Ik ben niet optimistisch maar ook niet pessimistisch. Noem me realistisch”, zegt hij. Dat het eerst pijn gaat doen, mag duidelijk zijn. Het wordt moeilijker om succesvol te zijn omdat de markt niet langer gedomineerd wordt door open marktkrachten maar door politiek en geopolitiek. De Gentse professor spreekt over een orkaan waarin de industrie momenteel wordt meegesleurd nu globalisering op zijn einde loopt.
Als we de verwachtingen waarmaken, kunnen we nieuwe industrieën opbouwen in enkele strategische sectoren
Kansen na globalisering
Hij ziet echter ook kansen; dat is het optimistische deel in zijn visie. “De signalen uit de politiek zijn zeer gunstig. Vlaamse en Federale regering hebben duidelijk aangegeven dat ze de industrie belangrijk vinden.” Theo Francken op de post van minister van defensie vindt hij ook een positief signaal voor de opschaling van alle technologie met militaire waarde. Op Europees niveau beginnen eveneens zaken te schuiven. “Als we de verwachtingen waarmaken, kunnen we nieuwe industrieën opbouwen in enkele strategische sectoren”, zegt Marc De Vos. Er zijn dus wel degelijk kansen. Die schuilen ook in de plannen om meer te investeren in een eigen defensie-apparaat. “Kijk waar voor jou de kansen zitten.” Die zijn er ook in België. Alle havengebonden activiteiten bijvoorbeeld. Of communicatietechnologie. Drones en satellieten. Databeheer. Vlaanderen wil ook een eigen defensieindustrie en streeft strategische autonomie en veiligheid na in kritieke sectoren. “Dat is in potentie een groeimotor.”
Europa tussen de andere wereldmachten
De belangrijkste vraag is echter: hoe gaat Europa zich positioneren nu Amerika het oude continent dwingt zelfstandiger te worden? Wordt Europa gedwongen de relatie met Rusland en China te herzien? Hoe stelt Europa zich op als Amerika weerstand biedt aan meer handel met China? En hoe gaat de Europese Unie de Green Deal vervangen door een Clean Industrial Deal? De Vos spreekt over een centraliseerde Brusselse agenda. “Bijna gedacht in termen van Chinese planning van de economie.” Dan kan een bedreiging zijn, maar ook een kans. En het derde punt is de verankering van bepaalde industrieën in Europa zoals de EU wil.
Geld is geen probleem, dat is er voldoende
Het Airbus model
“Het einde van de globalisering is momenteel vooral chaos”, zegt professor De Vos. Europa staat tegenover drie strategische tegenstanders tegelijkertijd. Het wordt balanceren op een dun koord. Geld is volgens hem geen probleem, dat is er voldoende als we creatieve boekhouding toestaan, de Europese kapitaalmarkt opschalen en als landen over hun politieke schaduw heen durven te springen. Kernenergie is de oplossing voor over tien tot vijftien jaar. Meer zonne- en windenergie zijn de oplossing voor de middellange termijn. “Waarom benutten we het zonnige deel van Europa niet voor grote zonneboerderijen zoals China dat doet?”, vraagt Marc De Vos zich af. Het antwoord weet hij: de infrastructuur om de elektriciteit naar het noorden te brengen ontbreekt. Die plannen ketsen af op Europese verdeeldheid. “De handicap van Europa is dat de markt gefragmenteerd is. Het zou helpen als we de integratie versnellen.” Op dit punt put hij hoop uit het verleden. Toen Europese landen besloten hun vliegtuigbouwactiviteiten te bundelen kwam er een enorme hefboom vrij die tot het succes van Airbus heeft geleid. Slaagt Europa erin een soort federale grootmacht te worden? “Als we maal zes doen van wat we bij Airbus hebben gedaan, dan komt er wel iets.”
De presentatie door Marc De Vos vindt plaats voorafgaand aan het M.E.G.A. debat waarin hij met kopstukken uit de Belgische industrie in debat gaat over de toekomst van de industrie. Is het dan toch nog niet zo gek om vanuit de manier waarop Donald Trump handelt, te denken?
De presentatie van Marc De Vos begint om 16.00 uur, het M.E.G.A debat om 16.30 uur (tot 17.30 uur) met aansluitend een netwerkborrel en bezoek aan de nocture op de beurs. Aanmelden kan via deze link. Voor gratis toegang gebruik code MNR134 bij aanmelden.